مبلغ کل سبد خرید

0 تومان

سبد خرید شما خالی است یا موجودی محصول مورد نظر شما به اتمام رسیده است

مشاهده سبد خرید
0  

سوزن دوزی یک نوع گلدوزی و هنر دستی بسیار ظریف است. در زبان انگلیسی به این هنر «سوزنی» “Suzani” می گویند که بر گرفته از کلمه سوزن در زبان فارسی است. پیدایش این هنر را به سالها پیش و در قبیله های چادر نشین در تاجیکستان، ازبکستان، قزاقستان و دیگر کشورهای آسیای مرکزی نسبت می دهند. هنری بسیار زیبا که امروزه مورد توجه مجموعه داران، طراحان داخلی و هم چنین طراحان مبلمان قرار گرفته است. به مناسبت امروز که روز صنایع دستی است نگاهی داشته ایم به این هنر و کاربردهای آن.

استفاده از پارچه های زیبای سوزن دوزی در مبلمان
استفاده از پارچه های زیبای سوزن دوزی در مبلمان

تاریخچه سوزن دوزی

سختی های زندگی چادر نشینی، گذراندن تمام روز در چادر و کوچ کردن مداوم، به جنس حساسی چون پارچه آسیب می زند و همین موضوع سبب شده نمونه های تاریخی معدودی از پارچه های سوزن دوزی باقی بماند. قدیمی ترین نمونه به جا مانده مربوط به قرن ۱۸ و اوایل قرن ۱۹ است. البته در اوایل قرن پانزدهم، روی گونزالس د کلویجو (Ruy Gonzáles de Clavijo) که سفیر پادشاه هنری سوم در دربار تیموریان بود، در خاطر روزانه اش توضیحات مفصلی در مورد پارچه های سوزن دوزی مکتوب کرده است و این نوشته ها نشان از قدمت و رواج این هنر در آن دوره دارد.

 

پارچه های سوزنی در گذشته چه کاربردی داشتند؟

پارچه های سوزن دوزی شده در چادر های عشایر به عنوان یک رویه و یا بقچه محافظ برای پارچه ها و لوازم مورد استفاده قرار می گرفت. آنها همچنین به عنوان فرش مخصوص نماز (سجاده)، روتختی و رویه نشیمن مورد استفاده قرار می گرفتند. البته باید توجه کرد که در آن زمان به ندرت در چادرهای عشایر مبلمان یافت می شد، زیرا حرکت مداوم عشایر و جابجایی آنها را مشکل می کردند.

پارچه های سوزن دوزی شده همچنین دارای اهمیت نمادین نیز بودند. این پارچه ها به صورت سنتی توسط عروس و مادر عروس به عنوان خلعتی به داماد داده می شد و نشان دهنده پیوند میان دو خانواده و تعهد عروس و داماد نسبت به هم در زمان نامزدی بودند. هم چنین داشتن آنها کمکی بود در مواقع سختی برای تامین مایحتاج زندگی که در این صورت با اشیای مورد نیاز مبادله می شدند. خلعتی ها با صبر و زیبایی با نقش هایی که نمادهای شانس، سلامتی، عمر طولانی و باروری بودند، با دستان زنان عشایر گلدوزی می شدند.

 در مرکز این پارچه یک ستاره با گل هایی درونش، در اطراف تنگ و پرندگان و در حاشیه لوزی های پر از برگ و شکوفه های گل قرار دارند. این پارچه با ابعاد ۱۴۹,۲ در ۲۰۵.۲ سانتی متر، سال ۲۰۱۷ به مبلغ ۷۵۰۰ پوند در لندن به فروش رفت.
در مرکز این پارچه یک ستاره با گل هایی درونش، در اطراف تنگ و پرندگان و در حاشیه لوزی های پر از برگ و شکوفه های گل قرار دارند. این پارچه با ابعاد ۱۴۹,۲ در ۲۰۵.۲ سانتی متر، سال ۲۰۱۷ به مبلغ ۷۵۰۰ پوند در لندن به فروش رفت.

 

پارچه های سوزنی چه ویژگی هایی دارند؟

سوزن دوزی ها معمولا بر روی پارچه هایی از جنس کتان انجام می شوند اما گاهی هم از پارچه های ابریشم برای این منظور استفاده می شود. شیوه کار به این صورت است که ابتدا الگو ها بر روی پارچه های کتان کشیده و سپس گلدوزی می شوند. معمولا این پارچه ها در دو یا چند تکه جدا گانه آماده و در نهیات به همدیگر دوخته می شوند.

چهارنوع دوخت سنتی و مخصوص به نامهای تامور، باسمه، زنجیره ای و کاندی خیل (Tambour, Basma, Chain and Kanda-khayol) برای گلدوزی انواع مختلفی از طرح ها و الگوهای سوزن دوزی مورد استفاده قرار می گیرند.
 

نخ های مخصوص سوزن دوزی معمولا با استفاده از رنگهای گیاهی تهیه می شوند، اما در سوزن دوزی های جدید و صنعتی رنگهای مصنوعی نیز به کار می روند هرچند به اندازه رنگ های طبیعی کنتراست و شفافیت ندارند.

برای تهیه هر کدام از رنگ های طبیعی از یک گیاه به خصوص استفاده می شود. مثلا در رنگرزی به شیوه سنتی رنگ آبی نیلی را از گیاه معروف به نیل یا ایندیگو (Indigo)، قرمز را از دانه های روناس، سبز را از ترکیب سماروغ (نوعی قارچ) و نیل می گیرند و سیاه را از ترکیب اکسید آهن و پسته می گرفتند.

شکل مستطیلی، در قسمت مرکزی دارای نقش گل های تکرار شده و حاشیه ی پر از گل است. این کار در ابعاد 254 در 188 سانتی متر به مبلغ 26250 پوند در آوریل 2017 در لندن فروخته شد.
شکل مستطیلی، در قسمت مرکزی دارای نقش گل های تکرار شده و حاشیه ی پر از گل است. این کار در ابعاد 254 در 188 سانتی متر به مبلغ 26250 پوند در آوریل 2017 در لندن فروخته شد.

نقش و طرح پارچه های سوزنی

پارچه های سوزن دوزی دارای طیف گسترده ای از نقوش هستند. مثلا پارچه های مربوط به بخارا دارای طرح های انگورهای با برگ های دندانه دار و گلدان های پر از گل های سرخ است. به طور کلی طرح های سنتی سوزن دوزی شامل نقش های خورشید و ماه، گل ها و نیلوفرهای بالارونده، برگ و انگور، میوه ها (به خصوص انار) و گاهی طرح ماهی و پرندگان می شود. این طرح ها حاوی اعتقادات عمیق طراحان و دوزندگان است، چرا که بسیاری از آنان معتقدند سوزن دوزی ها از صاحبان خود محافظت می کنند و به آنها قدرت می دهند. در هر منطقه ای طرح خاصی برای سوزن دوزی رواج داشته و دارد. هرچند تشخیص خاستگاه نمونه های تاریخی به راحتی ممکن نیست چرا که این هنر ریشه در فرهنگ کوچندگان دارند و دوزندگان معمولا یکجا نشین نبوده اند.


سوزن دوزی در ازبکستان

بسیاری از منابع ازبکستان را مهد این هنر می دانند. اما حتی در هر منطقه از این کشور این هنر به سبک و سیاق خاصی انجام می شود؛ پارچه های سوزن دوزی شهر Fergana دارای طرح های گلدارخلوت هستند و در شهر پوشکنت Pushkent ستاره های لاکی رنگ مدال مانند طرح رایج. در حالی در نوراتا Nurata این پارچه ها منقوش به گل های طبیعی اند و طرح پارچه های شهر یوراتپ Ura-tepe برگ های دندانه دار و مدال های ستاره ای است. پارچه های سوزنی شاخریسبز Shakhrisabz نیز با گل ها و سبزیجات و طیف وسیعی از رنگ ها پوشیده شده اند و در تاشکند Tashkent پارچه های سوزنی مزین به با نقش های مدال مانند بزرگ در ردیف هایی با حاشیه های دندانه دار هستند.

سوزن دوزی در ایران
سوزن دوزی در ایران

سوزن دوزی در ایران

تاریخ انواع هنرهای دوزندگی و رودوزی در ایران را به به دلیل یافت انواع دوک های نخ ریسی و ابزارهای مشابه در سیلک کاشان به هشت هزار سال پیش نسبت می دهند اما بعد از اسلام این هنر و طور کل صنعت نساجی در زمان ایلخانیان شکوفا شود. اما طرح های هندسی، اسلیمی، ختایی و … وجه مشخصه سوزن دوزی ایرانی است. این هنر در ایران بیشتر به هنر خطه سیستان و بلوچستان شناخته می شود و این نوع خاص «سوزن دوزی بلوچی» نام دارد که زنان بلوچ هنرمندانه آن را از نسلی به نسل دیگر منتقل می کنند.


چگونه می توان فهیمد یک پارچه سوزنی اصل است؟

تشخیص نمونه های اصلی بسیار آسان است. زیرا رنگ های مورد استفاده نمونه های جعلی رنگ های مصنوعی هستند. که معمولا رنگ های کم رنگ تری نسبت به رنگ های طبیعی دارند. پارچه های سوزنی با رنگ صاف، یکدست و بدون تغییر بدون توجه به قدمتشان ایده آل هستند. پس رنگ و طراوت آن برای شناسایی اصالت معیار دقیقی است.


کاربرد سوزن دوزی

در حالت ایده آل، سوزن دوزی ها باید به عنوان اثر هنری و یک محصول تزئینی بر روی دیوار آویخته شوند. البته این پارچه های در ایران و یا مناطقی مانند فلسطین از گذشته در پوشاک و لباس های محلی و امروزه در اکسسوری های نظیر کیف و کفش و … هم کاربرد دارند.

مبلمان طراحی شده در استودیوی Name design در کشور ترکیه
مبلمان طراحی شده در استودیوی Name design در کشور ترکیه

سوزن دوزی در مبلمان

امروزه استودیوهای معروف طراحی مبلمان و طراحی داخلی به هنر زیبای سوزن دوزی روی آورده اند. آنها در طراحی مبل هایشان از پارچه های سوزن دوزی شده با دست و یا انواع صنعتی آن استفاده می کنند استفاده از آن در طراحی های امروز نوعی اصالت و روح به کارها می بخشد. والبته برای علاقه مندان به صنایع دستی و سبک های طراحی داخلی بومهین بسیار جذاب است. در زیر چند مثال از استودیو های طراحی اروپایی و آسیایی را می بینیم که از این هنر در کارهایشان بهره برده اند.

 

مبلمان نامه

استودیو طراحی نامه (Name design)  که توسط طراحان داخلی جو سوپارا (Jo Supara) و علی تاراکی (Ali Tarakci) در سال ۲۰۱۰ تأسیس شده است در طرح هایشان از هنر سوزن دوزی بهره گرفته اند. محصولات آنها که شامل لوازم خانگی و مبلمان است، تماما با دست و با مرغوب ترین مواد ساخته می شوند. استودیوی کار آنها در استانبول است.

نمونه مبل طراحی شده توسط شرکت طراحی Vivense محصول ترکیه
نمونه مبل طراحی شده توسط شرکت طراحی Vivense محصول ترکیه

 

مبلمان ویوِنس

شرکت طراحی ترکیه ای ویونس (Vivense) نیز در محصولات خود از پارچه های سوزن دوزی استفاده می کند. این شرکت در زمینه مبلمان، لوازم خانه و طراحی داخلی فعالیت می کند.

 

صندلی شرکتی لبنانی Bokja Design که از طرح ها و پارچه های سوزن دوزی شده در کارهایشان استفاده می کنند.
صندلی شرکتی لبنانی Bokja Design که از طرح ها و پارچه های سوزن دوزی شده در کارهایشان استفاده می کنند.

 

مبلمان بقچه

شرکت دیگری که دارای نمونه های مبلمان با پارچه های سوزن دوزی است شرکتی لبنانی به نام بقجه (Bokja Design) [همان بقچه خودمان] است. این شرکت را طراحان هدا باروودی (Hoda Baroudi) و ماریا حیبری (Maria Hibri) در سال ۲۰۰۰ تاسیس کردند. هدا به پارچه ها و طرح های باستانی علاقه مند بود و ماریا به محصولات قدیمی و با ارزش، ترکیب طراحی های این دو هنرمند با رویکرد های خاص خودشان و کمک گرفتن از صنعت گران ماهر محلی باعث موفقیت آنها در زمینه کاریشان شده است.

منبع: خوگرنیوز

 

کلیه حقوق این مطلب متعلق بهخوگر است
avatar

امتیاز شما

 سوالی دارید!؟ 021-61925

khooger
telegram